Hałdy problemów - cała Ruda Śląska leży na szkodliwych odpadach

Choć debata miała skupiać się na hałdzie Pokój, to problem okazuje się leżeć gdzie indziej i w zasadzie... w całym mieście, które skażone jest metalami ciężkimi. Podczas Nadzwyczajnej Sesji Rady Miasta, która odbyła się we wtorek 13 października przywołano badania przeprowadzone przez Państwowy Instytut Geologiczny (PIG) na terenie Górnego Śląska, w tym Rudy Śląskiej. Przez dziesięciolecia działały tu huty Karol, Rozamunde, Godula, Jutrzenka i Dobra Nadzieja, Huta Bytomska i Huta Niemiecka, Hugo oraz Miłość i Nadzieja.

Do dziś w granicach miasta znajdują się liczne pozostałości po dawnej działalności hutniczej. Według danych PIG to sześć hałd pohutniczych, o łącznej powierzchni ponad 90 ha. To jakby zasypać nimi połowę Goduli. Trzy powstały w wyniku wytopu żelaza, a pozostałe wiążą się z produkcją metali polimetalicznych, historycznie przede wszystkim cynku i ołowiu. Hałda Pokój znajduje się właśnie w otoczeniu dawnych zwałowisk pohutniczych.

Przekroczenia ołowiu występują niemal w całym mieście

W Rudzie Śląskiej występują miejsca z ekstremalnymi obciążeniami metalami ciężkimi. Stężenia ołowiu w gruncie, wskazane przez PIG, sięgają tam 54 940 mg/kg. Dla porównania norma to 200 mg/kg, czyli 274,7 razy mniej.

Przykładem takich terenów, skażonych po dawnych zakładach hutniczych są m.in.

• rejon ulic Czarnoleśnej, Chorzowskiej i Niedurnego;
• park przy ul. A. Nowary;
• zrewitalizowana hałda pocynkowa przy ul. Furgoła

Hałda Pokój jest źródłem dyskusji, ale czy prawdziwym źródłem problemów?

Władze miasta domagają się badań okolicy hałdy Pokój od Spółki Restrukturyzacji Kopalń, która rekultywuje obiekt. Jak twierdzą, wykryta w badaniach Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych zawartość metali ciężkich może oddziaływać na pobliskie ogródki działkowe i tereny przyległe. Problem w tym, że w odniesieniu do ołowiu, zrewitalizowana przez miasto w 2011 roku hałda pocynkowa, wykazuje wielokrotnie wyższe stężenie niż wyniki Instytutu Ekologii Terenów Uprzemysłowionych z hałdy Pokój. I to o ponad 230 razy, czyli niemal 24 tysiące procent. Nawet w części hałdy Pokój, gdzie znajduje się zanieczyszczona metalami ciężkimi okrywa, stężenia ołowiu są niemal 17 razy niższe. Co istotne, dane Państwowego Instytutu Geologicznego pochodzą z 2016 roku, czyli 5 lat po rewitalizacji hałdy pocynkowej, co pokazuje, że problem wcale z miasta nie zniknął.

Co na to władze miasta?

Prezydent Rudy Śląskiej Michał Pierończyk, po wysłuchaniu prezentacji Prezesa Spółki Restrukturyzacji Kopalń Jarosława Wieszołka najpierw mówił: Ja się dowiedziałem, że 40 lat mieszkałem na terenie czerwonym, tak? 600 metrów dalej od tej hałdy, w linii prostej w Nowym Bytomiu.

Kilka sekund później dodał: Jestem świadomy tego, że nasz teren jest zanieczyszczony i trzeba robić wszystko, żeby minimalizować negatywne oddziaływanie na mieszkańców. I to jest jakby ta najważniejsza zasada, która mi przyświeca. Minimalizować negatywne skutki.

Dziś władze miasta mówią o natychmiastowym działaniu i podkreślają jak kwestia bezpieczeństwa mieszkańców jest najważniejsza. Prezydent domaga się sprawdzenia kto nawiózł skażoną ziemię i zawiadamia prokuraturę. Problem w tym, że pierwsze informacje na ten temat posiadał już 2 lata temu. Podczas sesji powiedział wręcz, że skarży się na tego, który zrobił to w 2020 roku.

Kto? To akurat nie jest tajemnicą – w BIP-ie Spółki Restrukturyzacji Kopalń znajdziemy zwycięzcę przetargu na Zabezpieczenie przeciwpożarowe byłych terenów składowania odpadów materiałów pogórniczych w wyniku ich zagrzania w SRK S.A. Oddział KWK „POKÓJ I-ŚLĄSK” Ruch „Pokój I” w Rudzie Śląskiej Etap II - wykonanie okrywy uszczelniającej. Zostało nim PRZEDSIĘBIORSTWO ROBÓT INŻYNIERYJNYCH EKOBUD. Szukać daleko nie trzeba.

Dlaczego wtedy miasto nie podjęło odpowiednich kroków? – pytają mieszkańcy i dodają: to gorączkowe działania, kiedy wokół hałdy zrobiło się głośno. Jak podkreślają - dziś włodarze przypisują sobie liczne zasługi, a to właśnie mieszkańcy wnioskowali o spotkania z SRK, wywalczyli przeprowadzenie badań gruntu i powietrza. Domagają się też od miasta konkretnych działań. To przede wszystkim badania dzieci, o które wnioskowali już w lutym 2026 roku podczas występu w jednym z programów telewizyjnych. Do dziś takich badań miastu nie udało się zrealizować. Rudzianie oczekują też konkretnego planu ochrony, w tym działań zdrowotnych, diagnostycznych i informacyjnych.

To nie koniec działań na hałdzie

Rekultywacja hałdy Pokój jeszcze się nie zakończyła. Pozostał blisko 1,5 ha fragment, tzw. część A, na której znajduje się okrywa z zanieczyszczonej ziemi. Jak informuje Spółka Restrukturyzacji Kopalń w lipcu wybrano firmę do stworzenia projektu, który ma uwzględnić m.in. utylizację okrywy i metali ciężkich oraz likwidację pożaru zgromadzonych tam odpadów powęglowych.

Prace nie zaczną się jednak prędko. Kolejnym krokiem ma być przyjęcie zaproponowanych rozwiązań wspólnie z władzami miasta. Choć wcześniejsze projekty włodarze akceptowali bez uwag, to teraz zapowiadają skrupulatną analizę. Projekt ma być gotowy wiosną przyszłego roku. Później Spółka ma ogłosić kolejny przetarg na prace terenowe. To rozwiąże jeden problem w mieście. Kolejne miejsca w Rudzie Śląskiej, pełne ołowiu, czekają na rozwiązanie, a razem z nimi zaniepokojeni mieszkańcy.