Tegoroczna edycja konkursu koncentruje się na losach mieszkańców Górnego Śląska, regionu szczególnie dotkniętego skutkami wkroczenia i obecności Armii Czerwonej w latach 1945–1947. Organizatorzy zachęcają uczestników do odnalezienia i opisania rodzinnych historii, które pozwolą zachować pamięć o wydarzeniach z tego okresu oraz przyczynią się do poszerzenia wiedzy o stratach i doświadczeniach mieszkańców regionu.
Historia, która przez lata żyła w rodzinnych opowieściach
W styczniu 1945 roku na Górny Śląsk wkroczyła Armia Czerwona. Wydarzenia, które nastąpiły później, na trwałe zapisały się w pamięci mieszkańców regionu. Przemoc, grabieże, aresztowania, deportacje do Związku Sowieckiego i przymusowa praca dotknęły tysiące osób. Doświadczenia te, określane w regionalnej kulturze pamięci mianem Tragedii Górnośląskiej, przez dziesięciolecia często pozostawały przede wszystkim częścią pamięci rodzinnej. Bywały przemilczane lub pomijane w oficjalnym przekazie historycznym. Ten konkurs jest zaproszeniem, aby do tych historii wrócić.
Celem konkursu jest dokumentowanie rzeczywistych strat poniesionych przez mieszkańców Górnego Śląska w latach 1945–1947 poprzez przygotowanie prac opartych na rodzinnych i lokalnych świadectwach.
Praca powinna dotyczyć Górnego Śląska i może przedstawiać zarówno konkretne wydarzenie czy los konkretnej osoby, jak i szersze doświadczenia całej rodziny lub społeczności. Nie chodzi wyłącznie o straty materialne.
W konkursie można opowiedzieć m.in. o:
- utracie życia lub zdrowia,
- aresztowaniach i deportacjach do Związku Sowieckiego,
- pobycie w obozach pracy,
- przemocy fizycznej i psychicznej,
- utracie członków rodziny,
- rozpadzie więzi rodzinnych i społecznych,
- utracie domu, majątku i dorobku życia,
- długofalowych skutkach wydarzeń dla rodziny i lokalnej społeczności,
- wpływie tych doświadczeń na pamięć, kulturę i tożsamość mieszkańców Górnego Śląska.
Być może historię, której szukasz, pamięta jeszcze ktoś z Twojej rodziny. Zapytaj. Poszukaj dokumentów. Zajrzyj do rodzinnego albumu. Porozmawiaj ze świadkami.
Konkurs organizowany jest przez Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku na podstawie zawartego porozumienia o współpracy. Obie instytucje pełnią funkcję Współorganizatorów konkursu.
- Tragedia Górnośląska przez dziesięciolecia pozostawała historią obecną przede wszystkim w pamięci, a nie w oficjalnym przekazie. O wielu doświadczeniach przez lata nie mówiono głośno, choć żyły we wspomnieniach tych, którzy je przeżyli. Dziś odchodzą ostatni świadkowie tamtych wydarzeń, dlatego stoimy przed jedną z ostatnich szans, by zachować ich relacje bezpośrednio u źródła - w ich własnych słowach, głosach i wspomnieniach - powiedziała dr Małgorzata Laburda-Lis, kierownik Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku.
Konkurs stanowi element działań Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego na rzecz dokumentowania indywidualnych doświadczeń ludności cywilnej oraz zachowania pamięci o skutkach II wojny światowej i jej następstwach na ziemiach polskich.
-Jednym z najważniejszych zadań Instytutu Strat Wojennych jest dokumentowanie nie tylko skali strat, ale również konkretnych ludzkich historii, które za tymi stratami stoją. Pamięć o wydarzeniach sprzed ponad osiemdziesięciu lat stopniowo odchodzi wraz z ich świadkami. Dlatego tak ważne jest, aby docierać do rodzinnych wspomnień, dokumentów, fotografii i relacji oraz utrwalać je dla kolejnych pokoleń. Konkurs "Dawaj czasy!" ma służyć właśnie temu - ocalić od zapomnienia wspomnienia, które często nigdy nie trafiły do podręczników ani oficjalnych opracowań, a są ważną częścią naszej wspólnej przeszłości - powiedział dr Bartosz Gondek, dyrektor Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego.
Harmonogram konkursu:
- Rozpoczęcie naboru prac: 1 września 2026 r.
- Termin nadsyłania prac: 30 listopada 2026 r.
Prace konkursowe można przesyłać pocztą lub drogą elektroniczną na adres: kancelaria@instytutstratwojennych.pl.
Do zgłoszenia należy dołączyć formularz zgłoszeniowy, a w przypadku wykorzystania danych osoby żyjącej - również stosowną zgodę na ich wykorzystanie.
Kto może wziąć udział?
Konkurs skierowany jest do dwóch kategorii uczestników:
- uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy nie ukończyli 18. roku życia;
- osób pełnoletnich.
Zakres tematyczny prac
Zgodnie z regulaminem praca konkursowa powinna mieć formę:
- opracowania pisemnego – eseju, reportażu lub opowiadania,
- nagrania video – MP4 lub MOV, Full HD, maksymalnie 2 GB,
- nagrania audio – MP3 lub WAV, maksymalnie 100 MB,
i przedstawiać rzeczywiste, udokumentowane straty poniesione przez rodzinę uczestnika lub osoby z jego najbliższego otoczenia w związku z działalnością Armii Czerwonej na terenie Górnego Śląska w latach 1945–1947. Praca powinna zostać przygotowana samodzielnie. Nie może być tworzona z wykorzystaniem modeli sztucznej inteligencji.
Ocena prac
Prace oceni Komisja Konkursowa powołana przez Współorganizatorów. Spośród wszystkich zgłoszeń wyłonionych zostanie 12 równorzędnie nagrodzonych prac.
Ogłoszenie wyników
Wyniki konkursu zostaną opublikowane do 22 grudnia 2026 r. na stronach internetowych Współorganizatorów. Laureaci zostaną dodatkowo poinformowani drogą elektroniczną lub telefonicznie.
Nagrody
Przyznanych zostanie 12 równorzędnych nagród o wartości 2 000 zł każda. W skład każdej nagrody wchodzą:
- czytnik e-booków,
- plecak ewakuacyjny z wyposażeniem.
Łączna wartość nagród wynosi 24 000 zł.
Gdzie znaleźć więcej informacji?
Regulamin konkursu, formularze zgłoszeniowe oraz komunikaty organizacyjne dostępne są na stronach internetowych Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku.
Więcej informacji na stronie www konkursu pod TYM LINKIEM.
Może Cię zainteresować:
„Kop, gdzie stoisz” – III Rudzki Festiwal Dziedzictwa już w weekend 12-13 września 2026 r.
Może Cię zainteresować:
